Kiệt sức là gì?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mô tả kiệt sức (burnout) trong Bảng phân loại bệnh tật quốc tế ICD-11 là một hiện tượng liên quan đến công việc — không phải một bệnh — xuất phát từ căng thẳng kéo dài chưa được giải quyết, với ba đặc điểm:
- Cảm giác cạn kiệt năng lượng, mệt mỏi;
- Xa cách tinh thần với công việc, thấy chán ghét, hoài nghi về nó;
- Hiệu quả làm việc giảm.
Với nhiều phụ nữ, “công việc” không chỉ ở công ty mà còn là cả “ca làm thứ hai” ở nhà: chăm con, việc nhà, chăm cha mẹ.
Cơ thể và cảm xúc báo hiệu thế nào?
| Ở cơ thể | Ở cảm xúc | Ở công việc |
|---|---|---|
| Mệt cả khi vừa ngủ dậy Hay đau đầu, mỏi cổ vai Khó ngủ hoặc ngủ không sâu Hay ốm vặt Ăn uống thất thường | Dễ cáu, dễ khóc Thấy trống rỗng, vô vị Mất hứng thú với điều từng thích Lo âu, bồn chồn | Khó tập trung, hay quên Trì hoãn nhiều hơn Thấy việc gì cũng vô nghĩa Muốn né tránh mọi người |
Mệt thường hay kiệt sức?
| Mệt thông thường | Kiệt sức |
|---|---|
| Nghỉ ngơi vài ngày là hồi phục | Nghỉ rồi vẫn mệt |
| Vẫn thấy ý nghĩa trong việc mình làm | Thấy việc mình làm vô nghĩa, hoài nghi |
| Có lúc bận, có lúc thảnh thơi | Căng thẳng liên tục nhiều tháng |
Kiệt sức không phải là dấu hiệu bạn yếu đuối. Đó là dấu hiệu bạn đã gồng quá lâu mà không được nghỉ.
Những bước để hồi phục
- Gọi đúng tên nó. Thừa nhận “mình đang kiệt sức” là bước đầu, thay vì tự trách “mình lười”.
- Bỏ bớt, đừng cố thêm. Liệt kê mọi việc đang gánh, chọn ra những việc có thể bỏ, hoãn, nhờ người khác.
- Ngủ là ưu tiên số một — xem Ngủ đủ giấc.
- Vận động nhẹ đều đặn: đi bộ, nhảy theo nhạc 20 phút. Không phải tập nặng để “xả”, mà để cơ thể được thả lỏng.
- Đặt ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ: tắt thông báo công việc sau một giờ nhất định.
- Nói chuyện với người tin cậy, với cấp trên về khối lượng công việc nếu có thể.
Khi nào cần đi khám
- Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần dù đã nghỉ ngơi: nên khám để loại trừ nguyên nhân thể chất như thiếu máu, rối loạn tuyến giáp.
- Buồn bã, mất hứng thú kéo dài hơn 2 tuần, có ý nghĩ làm hại bản thân: hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Khẩn cấp gọi 115.
20 phút để thả lỏng
Nhảy theo nhạc nhẹ nhàng tại nhà — không để “xả” mà để cơ thể được nghỉ khỏi những suy nghĩ. Bài 1 Yumihi Online, xem miễn phí.
Xem bài 1 YumihiBuổi 1 StepHiNguồn
- World Health Organization (2019). Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases. who.int
- Bài viết mang tính thông tin chung, không thay thế chẩn đoán và tư vấn y khoa.